BHZdravlje

Nema reklama za prikazivanje


Kategorije povećanog rizika za dijabetes

 

Nedavne procjene sugerišu da 195 miliona ljudi imaju dijabetes. Ovaj broj će narasti na 330 miliona, možda čak i do 500 miliona do 2030. godine. Više od 50% svih pacijenata sa dijabetesom tip 2 su nedijagnostikovani sa obzirom na činjenicu da ostaju asimptomatski godinama.

Otkrivanje ovih pacijenata je važno za javno zdravstvo i svakodnevnu kliničku praksu. Masovni skrining se ne preporučuje zbog još neodređenih dokaza da će prognoza ovih pacijenata biti poboljšana ranim otkrivanjem i liječenjem. Indirektni dokazi sugerišu da bi skrining mogao biti koristan, poboljšavajući mogućnost prevencije kardiovaskularnih (KV)  komplikacija.

Nadalje, ljudi sa smanjenom tolerancijom glukoze (IGT) mogu imati koristi od promjene životnog stila ili farmakološke intervencije u cilju smanjenja ili odgađanja progresije dijabetesa. S obzirom na to da je izrazito važno što ranije postaviti dijagnozu šećerne bolesti, poželjno je zapravo i pravovremeno utvrditi postojanje predijabetesa (PD).

Prije nego što se dijabetes tipa 2 razvije, kod većine ljudi se javlja tzv. stanje predijabetesa. To je faza u kojoj je glukoza povišena u odnosu na normalnu, ali je još ispod nivoa dovoljnog da bi se dijagnostikovao dijabetes.

“PD”je zajednički naziv za: povišenu glikemiju našte (IGF) i smanjenu toleranciju glikoze (IGT). “PD” je veoma rasprostranjen, raste sa godinama života. “PD” ima: 40% osoba u starosnoj grupi od 40-74 godine, 15,7% osoba u starosnoj grupi od 20-39 godina, 31% osoba u starosnoj grupi od 40-59 godina, 52% osoba u starosnoj grupi od 60-79 godina, postoji i kod (gojazne) djece.

Uzroci nastanka “PD”-a su mnogobrojni: godine života, nasljeđe, gojaznost, fi zička neaktivnost, preobilna ishrana – bogata masnoćama, psihički i fi zički stres. Upravo ta faza je značajna jer se pojava dijabetesa može odgoditi ili čak izbjeći ako se znatno promjene navike, a najveći broj ljudi tu fazu prolazi i ne znajući da im je šećer povišen.

Istraživanja pokazuju da se kod većine ljudi u stanju predijabetesa,  dijabetes tipa 2 razvija u roku od 5 do 10 godina.Ovo znači da bi redovna  jednogodišnja kontrola (sistematski pregled koji uključuje kontrolu krvi), bila sasvim dovoljna da se na vrijeme prepozna predijabetes.

Zastrašujuća je činjenica da se, u skladu sa nezdravim načinom života, predijabetes pojavljuje u sve mlađoj populaciji pa podaci govore kako je zabilježen u 25% izrazito pretile djece i u 21% izrazito pretilih adolescenata.

Rijetko se “PD” javlja sam, uglavnom ide udruženo sa povišenim krvnim pritiskom, sa poremećajem masnoće u krvi, sa gojaznošću centralnog tipa (u predelu stomaka). Skup tih poremećaja se naziva metabolički sindrom. Navedeni poremećaji, dovode do pojave ubrzane ateroskleroze krvnih sudova i do fatalnih kardiovaskulanih bolesti (srčani infarkt, moždani udar,  gangrena noge…). Brzina ateroskleroze (zakrečenje krvnih sudova) raste u zavisnosti od toga, koliko tih bolesti ima jedna osoba.

U “PD”-u, gušterača luči insulin u početku i više nego kod zdravih osoba, dok ne posustane, ali sporije, kao da treba da savlada neku prepreku. Prepreka zaista postoji, na nivou ćelijske membrane, to je insulinska rezistencija, kada insulin ne može da ostvari svoju biološku funkciju. U porodicama gdje ima dijabetesa, osobe mogu naslijediti, manje ili nekvalitetne insulinske receptore (brave). Insulinska rezistencija se javlja i kod gojaznih osoba jer masno tkivo luči materije (citokine), koje se vezuju za insulinske receptore (zablindiraju brave) na ćelijskoj membrani, na taj način se kvantitativno smanjuje broj aktivnih receptora.

Insulinska rezistencija se javlja kod osoba koji imaju metabolički sindrom. Zbog insulinske rezistencije, dolazi do porasta nivoa šećera u krvi: na prazan stomak, od 6,1 do 6,9 mmol, ili i poslije jela od 7,8 mmol/l, ali ne prelazi 11,0 mmol/L. Te vrijednosti šećera u krvi još ne znače šećernu bolest, ali ne znači da je osoba zdrava, već da ima predijabetes.

Najveći dio dana oko 20 sati se nalazimo u stanju poslije jela. Povišen nivo šećera u krvi, oštećuje cio organizam. Dovodi do oksidativnog stresa i do endotelne disfunkcije (to je početak zakrečenja krvnih sudova), do razvoja ateroskleroze i pojave makrovaskularnih (kardiovaskularnih) komplikacija, a zatim i do mikrovaskularnih komplikacija (do oštećenja sitnih krvnih sudova očnog dna, bubrega i nerava), te se javlja; retinopatija, nefropatija i polineuropatija.

FAKTORI RIZIKA ZA PREDIJABETES I DIJABETES

  • starost – više od 40 godina,
  • način života,
  • ranije povišen šećer u krvi,
  • lično zdravstveno stanje – posebno povišen krvni pritisak (iznad 130/80),
  • dijabetes u trudnoći ili dijete rođeno sa većom porođajnom težinom od 4,5 kg,
  • povišen nivo lošeg – LDL holesterola i triglicerida,
  • sindrom policističnih jajnika,
  • ranija pojava oboljenja u porodici – nasljedno opterećenje.

DIJAGNOSTIKA

Za postavljanje dijagnoze potrebno je izmjeriti vrijednosti glukoze natašte (8 sati nakon noćnog gladovanja) i postprandijalno (dva sata nakon doručka), a prema dobijenim rezultatima predijabetes se može podijeliti u nekoliko kategorija:

Oštećenje tolerancije glukoze natašte (OTG-NT) ili “impaired fasting glucose (IFG)”. Vrijednosti natašte kreću se između 5,6 i 6,9 mmol/L, a dva sata nakon obroka su unutar zadatih granica, tačnije <7,8 mmol/L.

Oštećenje tolerancije glukoze postprandijalno (OTG-PP) ili “impaired glucose tolerance (IGT)”. Vrijednosti natašte su uredne (do 5,6 mmol/L) a dva sata nakon obroka su lagano povišene – između 7,8 i 11,1 mmol/L za kapilarnu punu krv. Za vensku punu krv te vrijednosti su između 6,7 i 10 mmol/L, a za kapilarnu krv između 8,9 i 12,2 mmol/L.

Kombinovano oštećenje tolerancije glukoze (OTG-NT + OTG-PP). Vrijednosti natašte se kreću između 5,6 i 6,9 mmol/L, a postprandijalno se kreću između 7,8 i 11,1 mmol/L. Za vensku punu krv te vrijednosti su između 6,7 i 10 mmol/L, a za kapilarnu krv između 8,9 i 12,2 mmol/L.

Vrijednosti glikoziliranog hemoglobina (HbA1c) u predijabetesu variraju između 5,7 i 6,4%.

LIJEČENjE

Intenzivno prilagođavanje zdravom stilu života prvenstveni je savjet koji jeftino i efikasno dovodi do poboljšanja glikemije i smanjivanja kardiovaslualrnih rizika. Terapijski ciljevi za kontrolu krvnog pritiska i lipida u cirkulaciji treba da prate

ciljeve glikoregulacije. Osobe sa predijabetesom treba da redukuju tjelesnu težinu 5-10% i tu promjenu održavaju u dužem vremenskom periodu koristeći strategije samokontrole.

Redovna fi zička aktivnost umjerenog intenziteta savjetuje se 30 do 60 minuta na dan, najmanje 5 dana nedjeljno. Ishrana treba da bude sa smanjenim sadržajem ukupnih masti, zasićenih i transmasnih kiselina i da ima dovoljno dijetnih vlakana. Kako FDA još nije registrovala ni jedan lijek za liječenje predijabetesa svaka odluka o farmakoterapiji predijabetesa mora biti posebno razmatrana, ali kod osoba sa predijabetesom i posebno visokim rizikom farmakološku terapiju svakako treba dodati zdravom stilu života.

Metformin i akarboza bezbjedni su lijekovi, a postoje dokazi da smanjuju pojavu dijabetesa kod osoba sa predijabetesom. Ciljevi za kontrolu lipida u cirkulaciji treba da budu isti kod osoba sa predijabetesom kao i sa dijabetesom.

Osobe sa predijabetesom treba da imaju iste terapijske ciljeve u liječenju hipertenzije kao i osobe sa dijabetesom (sistolni pritisak manji od 130 mmHg, dijastolni 80 mmHg).

Aspirin se savjetuje svim osobama sa predijabetesom ako nisu u povišenom riziku za gastrointestinalna, intrakranijalna i druga krvarenja. I usprkos tome što je kardiovaskularni rizik koji nosi predijabetes (1,5 puta veći u odnosu na opštu populaciju) manji od onoga koji nosi razvijeni dijabetes (4 puta veći u odnosu na opštu populaciju), potrebno je rano započeti s preventivnim mjerama usmjerenima na kardiovaskularni sistem. Promena načina života može da čini čuda, treba vjerovati u to i istrajati u tome.

Osoba koja ima predijabetes, ako smanji tjelesnu težinu, smanjiće i insulinsku rezistenciju, do te mjere, da može, da postane zdrava osoba. Ljekari opšte prakse i timovi porodične medicine imaju značajnu ulogu u sprečavaju epidemije dijabetesa jer su često u kontaktu sa osobama u visokom riziku, odnosno sa pacijentima koji boluju od dijabetesa melitusa.

Primarna zdravstvena zaštita mora se fokusirati na otkrivanje osoba sa povećanim rizikom za nastanak dijabetesa melitusa, a to znači da posebno treba obratiti pažnju na osobe starije od 40 godina kod kojih postoji porodična predispozicija za razvoj dijabetesa, hipertenzije, moždanog udara i ishemijskih bolesti donjih ekstremite

Autor: dr Biljana Milanković, specijalista porodične medicine

Izvor: Udruženje doktora porodične medicine RS


Podijeli s prijateljima

Vezani sadržaji

BH Zdravlje na facebooku


Komentariši


Vremenska prognoza

Funded by Norwegian Ministry of Foreign Affairs | Implemented by and | In cooperation with Ministry of Health of Tuzla Canton