BHZdravlje

Nema reklama za prikazivanje


Krv – dobrovoljno davalaštvo

Uvod

Uvod

The Adobe Flash Player is required for video playback.
Get the latest Flash Player or Watch this video on YouTube.

Krv je neophodna za život. Krv je tečno tkivo našeg organizma. Krv prenosi kiseonik i hranjive materije kroz organizam, a iz ćelija uzima i odnosi štetne materije i produkte.

Trombociti, krvne ćelije, odgovorne su za proces zgrušavanja krvi i spečavanje krvarenja kod posjekotina i povreda, tako što utiču na stvaranje krvnog ugruška.

Leukociti ili bijela krvna zrnca, stvaraju antitijela i brane organizam od infekcija i štetnih agenasa. Do danas nije pronađena vještačka zamjena za krv i krvne komponente. Krv je lijek humanog porijekla.

Dobrovoljno davalaštvo krvi je osnova našeg zdravstvenog sistema. Bez dobrovoljnog davalaštva krvi, mnoge medicinske procedure koje uzimamo zdravo za gotovo, ne bi bile izvodljive.

Doktori i hirurzi, svakodnevno se oslanjaju na dobrovoljno davalaštvo krvi kako bi sproveli široku lepezu operacija i tretmana koje spašavaju živote ili poboljšavaju liječenje i kvalitet života oboljelih pacijenata.

Potrebno je više dobrovoljnih davalaca krvi. Zavod za transfuzijsku medicinu RS, sa svojim organizacionim jedinicama, je u 2009. godini prikupio i obradio 26 400 doza krvi.

Da bi se zadovoljile potrebe liječenja pacijenata raznim hemoproduktima – u RS bi bilo potrebno 30 dobrovoljnih davalaca na svakih 1000 stanovnika, što u suštini znači da bi 3% populacije trebalo da daruje krv jednom u toku godine da bismo na raspolaganju imali dovoljne zalihe krvi.

Trenutno je taj postotak 1.98% pa se zato povremeno u toku godine javljaju problemi u obezbjeđivanju dovoljnih zaliha krvi.

Kako se sigurna krv može čuvati relativno kratak vremenski period, bolničke zalihe krvi moraju se konstantno obnavljati novim dozama krvi. Primjera radi, crvene krvne ćelije ili eritrociti mogu se čuvati do 35 dana, a trombociti (dio krvi koji pomaže zgrušavanju, odnosno spriječava pretjerano krvarenje) mogu se čuvati samo 5 dana.

Posebno, dobrovoljno darivanje krvi je neophodno za one građane koji imaju neku od rijetkih krvnih grupa, tako da je od velikog značaja da dobrovoljni davaoci krvi budu iz svih društvenih sredina i grupa, kako bi se obezbjedila različitost.

Službe za transfuziju krvi

U Republici Srpskoj nadležna institucija za transfuzijsku medicinu, odnosno za vođenje dobrovoljnog davalaštva krvi je Zavod za transfuzijsku medicinu RS, sa sjedištem u Banjaluci. Pored ovoga širom RS postoji još 9 transfuzioloških službi u kojima možete darovati krv.

Ako želite da date krv, najbolje je da se javite u najbližu službu za transfuziju krvi, a više podataka o tome gdje i kako dati krv možete naći na našoj stranici.

Proces

Proces

 

Krv možete dati na 10 lokacija u Republici Srpskoj tokom cijele godine. Zavod za transfuzijsku medicinu RS prikupi oko 26 000 doza krvi, odnosno 10 560 litara krvi svake godine, a mnoge od ovih doza krvi prikupe se tokom akcija dobrovoljnog davalaštva među građanima.

Prije davanja krvi

Prije davanja krvi, trebate pojesti lagani obrok i unijeti dovoljnu količinu tečnosti u organizam, nekoliko sati prije odlaska u službu za darivanje krvi. Ovo će vam pomoći da se ne osjećate slabo i malaksalo nakon davanja krvi. Nemojte piti alkohol najmanje 24 sati prije davanja krvi.

Važne informacije

Kada stignete u službu za transfuziju krvi, dobićete informacije o tome kako će teći postupak davalaštva. Veoma je važno da pažljivo saslušate ove informacije, zato što će vam pomoći da donesete odluku i budete sigurni da ste vi prikladan davalac. Pogledajte odjeljak Ko može biti davalac? da saznate više informacija o tome ko može biti dobrovoljni davalac.

Nakon što dobijete više informacija, od vas će se tražiti da ispunite formular (ovaj formular je povjerljiv i vaši podaci će biti zaštićeni.)

Od velikog je značaja da odgovorite iskreno i precizno na sva pitanja, kako bi mogućnost da vaša krv nije prikladna bila svedena na minimum. (Čak i u situacijama kada dajete krv za nekog od svojih srodnika, važno je da govorite istinu, jer će krv biti detaljno testirana.)

Svaki put kada darujete krv, jedan od ljekara će sa vama obaviti kraći povjerljiv razgovor i ljekarski pregled.

Provjera anemije

Kada ste popunili formular, medicinski tehničar uzeće nekoliko kapi krvi iz vašeg prsta, kako bi izvršio brzi test kojim utvrđuje nivo hemoglobina u vašoj krvi.

Hemoglobin je supstanca koja se nalazi u crvenim krvnim zrncima. Ona pomaže transport kiseonika kroz tijelo. Anemija je stanje koje se javlja kada u organizmu nema dovoljno crvenih krvnih zrnaca ili kada krv ne sadrži dovoljno hemoglobina. Simptomi anemije uključuju:

  • umor
  • letargija
  • gubitak daha
  • neuobičajeni otkucaji srca (brži ili sporiji rad srca)

Ako je vaš nivo hemoglobina nizak, davanje krvi moglo bi vas učiniti još više anemičnim. Ako je ovo stanje stalno, mogu vas savjetovati da se javite vašem porodičnom ljekaru i u ovom slučaju vi nećete biti u mogućnosti da date krv.

Kratak ljekarski pregled

Kada je utvrđeno da je nivo hemoglobina u vašoj krvi u normali, obavićete kraći ljekarski pregled u samoj službi u kojoj darujete krv. LJekar će vas, nakon uvida u vaš popunjeni formular, upitati o vašem opštem zdravstvenom stanju, nasljednim ili preležanim bolestima, te vam izmjeriti krvni pritisak i poslušati rad srca i pluća.

Važno je zapamtiti da se krv uzima samo od zdravih osoba, a redovnim davalaštvom, vaše opšte zdravstveno stanje se periodično kontroliše.

Darivanje krvi

Kada ste prošli potrebne ljekarske preglede, vi ste u mogućnosti da darujete krv. Proces uzimanja vaše krvi obično traje između 10 i 15 minuta.

Sam proces uzimanja krvi uključuje to da će vam medicinski tehničar staviti povez iznad lakta jedne ruke. Ovo se čini da bi vam tehničar lakše našao venu. Sterilnom iglom ubošće vas u venu i zatim je učvrstiti hanzaplast trakom.

Ubod igle gotovo da nećete ni osjetiti. Kada je igla u veni, krv će krenuti oticati u posebnu, sterilnu vrećicu u kojoj se nalazi sredstvo koje spriječava zgrušavanje krvi. Igla se koristi samo jednom i nakon darivanja krvi se baca.

Tokom dobrovoljnog darivanja krvi od dobrovoljnih davalaca uzimaju se doze od 350 – 450 ml krvi. Ovo je količina od oko 10 odsto krvi koja se nalazi u organizmu odrasle osobe i vaše tijelo će je nadoknaditi veoma brzo.

Sve dok je hidratacija vašeg organizma u normali (zato je značajno da ste uzeli dovoljno tečnosti prije davanja krvi), vaš organizam će tečni dio krvi nadomjestiti u roku od nekoliko sati. Za potpunu nadoknadu krvnih ćelija, vašem organizmu biće potrebno nekoliko sedmica ili 21 dan.

Nakon darivanja krvi

Nakon što ste darivali krv, biće potrebno da se kratko odmorite. U službi za transfuziju krvi će vam ponuditi lagan obrok i sok da se okrijepite. Cijeli proces davalaštva krvi ne traje duže od pola sata.

Ako ste pušač, savjetuje se da izbjegnete pušenje najmanje dva sata nakon darivanja krvi, zato što nikotin i duvanski dim mogu učiniti da se osjećate malaksalo.

Darivanje krvi je veoma bezbjedno za davaoca, iako neke osobe mogu osjetiti popratne reakcije, poput:

  • nastanak modrice na mjestu uboda igle (ovo se dešava kod jedne od četiri osobe)
  • blagi bol u ruci (kod jedne od 10 osoba)
  • slabost i bljedilo (kod jedne od 15 osoba)

Mnogo ozbiljnije posljedice, koje zahtijevaju medicinsko zbrinjavanje, javljaju se jako rijetko u jednom od 3.500 slučajeva davalaštva.

Ako vam se zdravstveno stanje pogorša tokom dvije sedmice od davanja krvi, nazovite najbližu službu za transfuzijsku medicinu ili se javite svom porodičnom ljekaru za savjet.

Koji se testovi krvi provode nakon što se uzme krv od dobrovoljnog davaoca?

Testiranje jedinica krvi je obavezno i uključuje:

  • određivanje krvno grupne pripadnosti (ABO i RhD krvnogrupni sistem);
  • detekcija markera transfuzijom prenosivih bolesti (hepatitis B, hepatitis C, AIDS, sifilis)
  • skrining iregularnih antieritrocitnih antitijela.

Korištenje krvi

Korištenje krvi

Donirana krv svakodnevno spašava živote. Ona se upotrebljava u različitim situacijama i u tretmanima velikog broja različitih bolesti i stanja.

Različite komponente

Nakon što je krv prikupljena od dobrovoljnog davaoca, pripremaju se komponente krvi, a uzorci se šalju u laboratoriju na testiranje.

Tamo se vrše testiranja koja otkrivaju da li se u krvi nalaze neki opasni virusi ili infekcije, kao što su HIV, hepatitis B, hepatitis C i sifilis.

Ako krv prođe ova testiranja, komponente krvi idu u upotrebu i na ovaj način, krv od jednog davaoca može koristiti više pacijenata kojima je potrebna.

Dalje navodimo komponente krvi koje se izdvajaju iz doze krvi koju daruje dobrovoljni davalac.

Cijela krv

Ako neko primi cijelu dozu krvi, to znači da krv nije bila razdvojena na različite komponente. Danas se cijela krv veoma rijetko koristi i to samo u slučajevima iznenadnog gubitka velikih količina krvi.

Crvena krvna zrnca ili eritrociti

Crvena krvna zrnca su ćelije krvi koje nose kiseonik kroz tijelo vezan za jedinjenje koje se naziva hemoglobin. Crvena krvna zrnca, kao komponenta krvi, najčešće se koriste za tretman pacijenata koji imaju različite oblike anemija, a koje ne reaguju na druge oblike tretmana, poput medikamentne terapije (terapije lijekovima).

Primjera radi, srpasta anemija (genetsko oboljenje koje spriječava crvena krvna zrnca da transportuju potrebnu količinu kiseonika kroz organizam), ponekad se tretira tako što se pacijentima daje doza crvenih krvnih zrnaca iz krvi dobrovoljnih davalaca.

Crvena krvna zrnca često se koriste da se nadomjesti krv koju je osoba izgubila kao rezultat nesreća, hirurških operacija ili tokom poroda. U nekim slučajevima, ove krvne ćelije koriste se prije hirurških operacija i procedura.

Kao primjer, pacijenti koji će primiti crvena krvna zrnca prije operacije su osobe koje imaju teži oblik anemije ili su pretrpjele ozbiljne opekotine.

Trombociti

Trombociti su ćelije krvi koje pomažu pri zgrušavanje krvi, stvarajući krvne ugruške. U savremenoj medicini one se često koriste za tretmane oboljenja koštane srži. Koštana srž je spužvasto tkivo u unutrašnjosti kostiju koje proizvodi nove krvne ćelije.

Kada koštana srž, zbog različitih poremećaja, ne proizvodi dovoljno ćelija, oboljenje je poznato kao aplastična anemija. Trombociti se takođe koriste tokom liječenja leukemije (vrste karcinoma koji napada krvne ćelije).

Krvna plazma

Plazma je tečnost žućkaste boje koja pomaže transport krvnih ćelija koje se u njoj nalaze, kroz krvne sudove i samim tim kroz organizam. Plazma može biti zamrznuta ili plazma iz koje je izdvojen krioprecipitat.

Zamrznuta plazma koristi se da nadoknadi volumen krvi tokom porođaja ili prilikom hirurških zahvata na srcu. Takođe se može koristiti prilikom procesa anti-koagulacije, tako što će pospješiti krv da se zgruša.

Krioprecipitat se koristi u tretmanima hemofilije (oboljenje kod kojeg krv ne može da se zgrušava normalnim procesima).

Terminalna faza malignih bolesti

Kao što može spasiti živote, donirana krv isto tako može pomoći da se unaprijedi kvalitet života ljudi oboljelih od različitih oblika karcinoma u terminalnoj fazi bolesti.

Transfuzija krvi može im pružiti snagu da posljednje trenutke života provedu sa svojim najbližima, snagu za trenutke koje u drugom slučaju ovi ljudi ne bi imali.

Ko daje krv

Ko daje krv

 

Većina osoba između 18 i 65 godina, čija tjelesna težina je iznad 50 kg i koji su dobrog zdravlja mogu dati krv. Muškarci mogu darivati krv svaka 3 mjeseca, a žene svaka 4 mjeseca.

Ljudi koji ne mogu davati krv

Prije dobrovoljnog darivanja krvi, zdravstveni radnici pitaće vas da ispunite povjerljiv formular o vašem opštem zdravlja i higijenskim životnim navikama. Potrebno je da ispunite ovaj formular kako biste obezbjedili da je vaša krv prikladna za davalaštvo.

Ne može svako donirati krv. Razlog za ovo je da se što bolje osigura da ljudi kojima je krv potrebna i koji će je primiti ne budu izloženi virusima i infekcijama koji im mogu još više naškoditi.

Postoje osobe koje su trajno isključene kao davaoci krvi. Faktori za trajno odbijanje davalaca su:

  • hronična sistematska oboljenja sa insuficijencijom organa (svi sistemi i organi)
  • maligna oboljenja svih sistema i organa
  • bolesti srca – hipertenzija, infarkt miokarda, angina pektoris, apsolutna aritmija, koronarna bolest, operacije na srcu, srčane mane
  • bolesti pluća – astma, hronična opstruktivna bolest pluća, emfizem pluća
  • bolesti digestivnog trakta – hronična oštećenja jetre neinfektivnog porijekla, hronična oštećenja pankreasa neinfektivnog porijekla, ulcerozni kolitis
  • bolesti endokrinog sistema – hipo i hipertireoidoza sa trajnom supstitucionom terapijom, šećerna bolest – insulin ovisna, Adisonova bolest, akromegalija
  • bolesti cerebrovaskularnog sistema
  • psihijatrijska oboljenja
  • bolesti krvi – urođene koagulopatije, stečene koagulopatije
  • bolesti krvnih sudova – arterijska tromboza, rekurentne venske tromboze
  • hronične infektivne i upalne bolesti – tropske bolesti (lajšmanioza, babezioza, tripanozomiaza kruzi – Šagasova bolest), nosioci HIV1/2, hepatitis B, hepatitis C, sifilis, Krojc Jakobsova bolest i druge spongiformne encefalopatije, prionska oboljenja, hronična toksoplazmoza
  • hronične autoimmune bolesti – hronični ekcem, Kronova bolest, multipla skleroza, psorijaza, reumatoidni arthritis, sarkoidoza, sistemski lupus, trombocitopenija
  • rizično ponašanje – visoko rizično seksualno ponašanje, osobe koje su su ikada u životu trgovale seksualnim uslugama (ili osobe koje su imale seksualne odnose sa osobama koje trguju seksualnim uslugama), muškarci koji imaju sekusalne odnose sa muškarcima, hronični alkoholizam, narkomanija
  • ostalo – ponovljeni kolapsi pri davanju krvi, primaoci transplantata organa i tkiva.

Faktori za privremeno odbijanje davalaca su:

  • hipotenzija <100/60 mmHg – do normalizacije i benigna hipertenzija >180/100 mmHg &ndash; do normalizacije
  • akutne infektivne i upalne bolesti (posle izlječenja): akutni glomerulonefritis, akutna toksoplazmoza,  bruceloza, gastrointestinalne infekcije, gnojna kožna oboljenja, sifilis, gonoreja, herpes simpleks, herpes zoster, infektivna mononukleoza, Lajmska bolest, lakše infektivne bolesti (prehlada, grip i sl.), osteomijelitis, respiratorne infekcije, akutni bronhitis, reumatska groznica, rubeola, zaušnjaci, parotistis, tireotoksikoza, trihineloza, tuberkuloza pluća i drugih organa, urinarne infekcije, upala pluća, zarazna žutica tipa A, virus zapadnog Nila
  • poslije uzimanja lijekova – antibiotici, antivirotici, antikoagulansi, lijekovi sa antiagregacijskim djelovanjem, nesteroidni antireumatici, diuretici i antihipertenzivi, steroidi
  • vakcijacije – živim atenuiranim mikroorgorganizmima: BCG, rubeola, morbili, zauške, polio-oralno, žuta groznica, tifus, kolera, protiv bjesnila (kod izloženosti infekciji), vakcine protiv zarazne žutice tipa A i B, primijenjene kao posljedica izlaganja virusima
  • prevencija: akupunktura, inokulacione povrede, kontakti (u kući) sa oboljelim od zarazne žutice tipa A, seksualni odnos ili krvni kontakti sa osobom oboljelom od zarazne žutice tipa B i/ili zarazne žutice tipa C ili sa licem koje HbsAG pozitivno i/ili pozitivno na markere zarazne žutice tipa C, bliski odnos sa osobom koja je oboljela od AIDS ili je intervenski narkoman, bliski kontakt sa licem za koje se ne zna sa sigurnošću da li je imalo dijagnozu i definitivnu potvrdu virusnog hepatitisa, davalac krvi primio imunoglobulin protiv zarazne žutice, liječen od sifilisa, gonoreje ili je imao pozitivan test na sifilis, kontakt sa oboljelim od sifilisa, kontakti sa oboljelim od zaušaka, seksualni odnos sa HIV + osobom, tetoviranje i probadanje tijela, vakcinisanje i/ili primjena seruma zbog kontakta sa oboljelim od zarazne žutice tipa B, vakcinisanje zbog kontakta sa oboljelim od zarazne žutice tipa A, davaoci na programu imunizacije, davaoci koji su boravili u zatvoru ili u institucijama za mentalno oboljenje, gdje postoji veća vjerovatnoća izloženosti zaraznoj žutici, povratak iz tropskih krajeva, povratak iz malaričnih područja
  • ostalo: ambulantne hirurške intervencije, endoskopija sa biopsijom, menstruacija, pobačaj, porođaj, tkivni i ćelijski transplantati, kontakt sluzokože sa krvlju, temperatura viša od 38 stepeni Celzijusa, bolesti koje liče na grip, trudnoća (dok traje i po završetku), transfuzija krvi, vađenje zuba i druge intervencije, veće hirurške intervencije, nizak hemoglobin, akutni etilizam, akutna alergija, žučni i bubrežni kamenci – akutni napad, akutna upala žučne kese, astenija.

Ako se bilo koja od ovih kategorija odnosi na vas, javite se Zavodu za Transfuzijsku medicinu RS. LJubazno osoblje daće vam detaljnije odgovore i savjete o tome da li možete biti dobrovoljni davalac krvi. Primjera radi, neće vas svaka operacija u životu, lijek koji uzimate ili vakcinacija spriječiti da date krv, posebno ne trajno.

 

Reproduced with permission from NHS Choices (www.nhs.uk) © Crown Copyright 2010


Podijeli s prijateljima

Vezani sadržaji

BH Zdravlje na facebooku


Komentariši


Vremenska prognoza

Funded by Norwegian Ministry of Foreign Affairs | Implemented by and | In cooperation with Ministry of Health of Tuzla Canton